16.04.2008, godz. 18.00, Klub Lokator, Kraków, ul. Krakowska 27

Hans Magnus Enzensberger "Józefina i ja"

Promocja książki i pokaz filmu „Dyskretny urok Hansa Magnusa Enzensbergera”. O książce i jej autorze rozmawiają: tłumacz Andrzej Kopacki i Michał Olszewski

Joachim, bohater noweli „Józefina i ja” Hansa Magnusa Ezensbergera jest trzydziestoletnim ekonomistą, który, po nieudanym małżeństwie, postanawia całkowicie poświęcić się karierze zawodowej. Jednak przypadek czy też przeznaczenie inaczej pokieruje jego życiem: pewnego wrześniowego dnia spotka 75-letnią Madame Józefinę, byłą śpiewaczkę operową. Między młodym człowiekiem a ekscentryczną staruszką, obdarzoną niebagatelnym temperamentem i niezwykłą fantazją, zawiązuje się przyjaźń. Tylko czy Joachim zna całą prawdę o artystce i jej równie tajemniczej służącej, Frydzie Birnbaum? Kafkowskie odniesienia są w tym opowiadaniu niezwykle intrygujące...

Promocja książki będzie okazją do przybliżenia postaci jednego z największych współczesnych niemieckich intelektualistów, wybitnego poety i pisarza Hansa Magnusa Enzensbergera. Film dokumentalny jest poetycką impresją zrealizowaną w 2004 roku z okazji 75 rocznicy urodzin pisarza. Obraz nie prezentuje nam szczegółowej biografii poety, pokazuje raczej migawki z najważniejszych wydarzeń w historii Niemiec, które splatają się z życiem i twórczością Enzensbergera. Archiwalne materiały z wieców, wieczorów autorskich czy wystąpień publicznych przeplatane są komentarzami pisarza, pokazując jego ogromne zaangażowanie w sprawy społeczno-polityczne Niemiec i świata.

 

Hans Magnus Enzensberger urodził się 11.11.1929 w bawarskim miasteczku Kaufbeuren, a dzieciństwo spędził w Norymberdze. W latach 1949 – 54 studiował literaturoznawstwo, języki i filozofię na uniwersytecie w Erlangen, Freiburgu oraz na paryskiej Sorbonie. Po ukończeniu studiów pracował jako redaktor w rozgłośni radiowej w Stuttgarcie oraz wykładał na uniwersytecie w Ulm. W roku 1957 zadebiutował tomem poetyckim „verteidigung der wölfe” (obrona wilków), którym narzucił poezji nowy, bezpośredni i wymagający ton, budząc zarazem żywe zainteresowanie wśród środowisk intelektualnych Niemiec.

Kolejne lata spędził w Norwegii, gdzie poświęcił się pracy literackiej. W roku 1959 zamieszkał we Włoszech. Rok później ukazał się jego drugi tom poetycki „landessprache” (język kraju). Do roku 1961 pracował jako lektor w wydawnictwie Suhrkamp. Wówczas też rozpoczął działalność translatorską, przyswajając niemieckim czytelnikom m.in. twórczość Larsa Gustafssona czy Fernanda Pessoi.

W roku 1963 został uhonorowany prestiżową nagrodą Georga Büchnera. W tym samym roku po raz pierwszy odwiedził ówczesny Związek Radziecki. Rok później opublikował trzeci tom poetycki „blindenschrift” (pismo niewidomych), w którym opisał swoje doświadczenia z pobytu w Norwegii. Enzensberger tłumaczy, że owa ciągła zmiana miejsc zamieszkania niezbędna jest do wytworzenia krytycznego dystansu w opisywaniu niemieckiej współczesności i przeszłości. Na przełomie roku 1964/65 prowadził gościnne wykłady na uniwersytecie Goethego we Frankfurcie. Po przeprowadzce do Berlina Zachodniego założył czasopismo „Kursbuch” – najważniejszy organ pozaparlamentarnej opozycji i ruchu studenckiego. W roku 1967 został wyróżniony przez miasto Norymberga nagrodą kultury. W tym samym roku zaczął wykładać na uniwersytecie Wesleyan w USA, z czego rok później zrezygnował, aby udać się na Kubę i poprzeć rewolucję Fidela Castro. W roku 1980 założył pismo „TransAtlantik, a pięć lat później został wydawcą serii „Die Andere Bibliothek” (Inna biblioteka), która zdobyła sobie ogromną popularność wśród niemieckich czytelników.

Sławę Enzensbergerowi przyniosła poetycka krytyka czasów współczesnych wyrażana prostym i klarownym językiem. Swoim pierwszym tomem poetyckim rozpoczął literacką i intelektualną dyskusję o niemieckiej historii i współczesności. W latach 60. zafascynował się lewicowymi ideami pokolenia 68. Tworzył literaturę zaangażowaną, w której komentował i diagnozował sytuację polityczną kraju. Lata 70. są pożegnaniem ze społecznymi utopiami. Enzensberger powraca do pytań o rolę sztuki w procesie kształtowania się rzeczywistości. Opowiada się za samodzielną i odpowiedzialną za siebie jednostką, broni prawa człowieka do samostanowienia o sobie i własnym losie. W latach 80., na krótko przed zjednoczeniem Niemiec, Enzensberger występuje zarówno jako komentator politycznej rzeczywistości, jak i sytuacji w niemieckiej literaturze. W ostatnich latach na plan pierwszy w twórczości Enzensbergera wysuwa się refleksja dotycząca własnego życia i działalności artystycznej. Jednakże młodzieńcza nuta ironii, gniewu, ale i zdrowego rozsądku, nieustannie obecna jest w jego utworach.

Na zdjęciu: Renata Kopyto, Hans Magnus Enzensberger, Silvie Preusser, Kraków, maj 2006