HEINRICH VON KLEIST – BOHATER NASZYCH CZASÓW
Kraków, 25.11 – 02.12.2011
Pokazy filmów i spektakli teatralnych, czytania sceniczne, dyskusja

FILMY
Galeria Domu Norymberskiego
Kraków, ul. Skaleczna 2
piątek, 25.11.2011

piątek, 25.11.2011

Die Akte Kleist
Akta Kleista

Niemcy, 2010, 55 min.
film dokumentalny
reżyseria: Simone Dobmeier, Hedwig Schmutte, Torsten Striegnitz

21 listopada 1811 roku nad jeziorem Wannsee w pobliżu Berlina padają strzały. Odnalezione ciała zostają zidentyfikowane, jako Heinrich von Kleist i Henriette Vogel. Czy było to zaplanowane podwójne samobójstwo, czy też morderstwo? Opinie ówczesnych biegłych nie były jednoznaczne.

Świadkowie, którzy relacjonują ostatnie godziny życia pary są zgodni: w ich zachowaniu nie było niczego, co wskazywałoby na plany odebrania sobie życia. Obydwoje sprawiali wrażenie wyjątkowo radosnych, odbywających przyjemną wycieczkę ludzi.

Twórcy filmu starają się, na podstawie dostępnych materiałów i dokumentów, odtworzyć to, co wydarzyło się w listopadowe, wyjątkowo ciepłe i pogodne popołudnie. Sięgają też do biografii Kleista, by tam doszukać się motywu jego decyzji. Jednocześnie wraz zaproszonymi do udziału w filmie ekspertami: reżyserem Clausem Peymannem, historykiem Christopherem Clarkiem, literaturoznawczynią Ulrike Landfester oraz biografem poety, Alexandrem Weiglem próbują odpowiedzieć na pytania: Co sprawia, że zmarły przed 200 laty Kleist, którego dzieło nie spotkało się z przychylnością jemu współczesnych, dzisiaj jest źródłem inspiracji i wzbudza żywe zainteresowanie zarówno twórców jak i odbiorców kultury. Czy niemiecki pisarz opisał w swoich sztukach i opowiadaniach nieśmiertelne formy i zasady funkcjonowania społeczeństwa, które dostrzec możemy dopiero z naszej perspektywy? Czy w jego zagubieniu i nieprzystosowaniu do życia odnajdują się kolejne pokolenia młodych ludzi stojących na progu dorosłości? Czy wreszcie jego samobójstwo było protestem czy dramatycznym aktem społecznego outsidera?

 

sobota, 26.11.2011

Michael Kohlhaas – Der Rebell
Michael Kohlhaas – buntownik

Niemcy, 1969, 100 min.
reżyseria: Volker Schlöndorff
produkcja: Columbia/Sony Pictures
obsada: David Warner, Anna Karina, Thomas Holtzmann, Anita Pallenberg

Opowiedziana przez Kleista i sfilmowana przez znanego niemieckiego reżysera Volkera Schlöndorffa historia Michaela Kohlhaasa opiera się na wydarzeniach, jakie miały miejsce w Wittemberdze, w drugiej połowie XVI wieku. Handlarz końmi w drodze na targ zostaje zmuszony przez jednego z wielmożów, przez którego posiadłość przejeżdża, do zastawienia pary zwierząt, ponieważ nie posiada, rzekomo wymaganych do przewozu towaru, dokumentów. Ma załatwić formalności w mieście i w drodze powrotnej odebrać swój zastaw. Kiedy pojawia się po jakimś czasie, okazuje się, że konie są zagłodzone, a sługa, który miał się nimi opiekować, został pobity i wygnany. Kohlhaas postanawia szukać sprawiedliwości w sądzie, ten jednak sprzyja bogatemu Tronce. Załamanemu takim finałem sprawy mężowi potajemnie chce pomóc żona. Podejmuje samotną wyprawę na książęcy dwór, która kończy się tragicznie.

Zdesperowany Kohlhaas zbiera wiernych mu ludzi by samemu wymierzyć sprawiedliwość. Wkrótce dołączają do niego okoliczni chłopi i studenci, mający nadzieję na odmianę losu, ale także miejscowi rozbójnicy, którzy liczą na obfite łupy.

Nowela Kleista, zaskakująco aktualna wobec wydarzeń, jakie właśnie rozgrywają się na naszych oczach, opowiada o narodzinach buntu. Krzywda jednostki i poczucie bezsilności wobec potęgi każdej zorganizowanej struktury życia społecznego, skłania ją do sięgnięcia po jedyną skuteczną metodę działania, jaką jest przemoc. Kohlhaas nie chce zmieniać świata, żąda tylko sprawiedliwego wyroku, a kiedy ten wreszcie zapada, zapłaci za niego życiem.

Film Schlöndorffa miał swoją premierę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes i został wyróżniony Nagrodą Praw Człowieka.

 

niedziela, 27.11.2011

Książę Homburg

Włochy, 1996, 81 min.
produkcja: Telewizja RAI
reżyseria: Marco Bellocchio
obsada: Andrea di Stefano, Barbara Bobulowa, Toni Bertorelli, Anita Laurenzi i inni

Książę Homburg podczas bitwy, w której bierze udział, nie wykonuje rozkazu, za co, według wojennego prawa, grozi mu kara śmierci. Początkowo bagatelizuje on całą sprawę, ale kiedy udając się do pałacu widzi grabarzy kopiących jego grób, ogarnia go nagły lęk przed śmiercią. Zakochana w młodzieńcu Natalia uprasza elektora, i jednocześnie swojego wuja, o łaskę. Ten zgadza odstąpić od wyroku pod jednym jednak warunkiem: książę Homburg musi przyznać, że postąpiono wobec niego niesprawiedliwie. Na to jednak skazany nie może przystać. Wie, że został, jak każdy inny żołnierz, osądzony zgodnie z prawem i przyjmuje z pokorą orzeczenie sadu. Natalia, niepogodzona z taką decyzją księcia, mobilizuje oficerów do napisania i przedstawienia elektorowi petycji, w której ci domagają się uwolnienia swojego dowódcy. Widząc jaką popularnością cieszy się uwięziony wśród żołnierzy, elektor ulega ich prośbie. Książę jednak nie wie, że został ułaskawiony i z zawiązanymi oczami oczekuje śmiertelnej kuli od plutonu egzekucyjnego. Zamiast tego Natalia zakłada mu na głowę wieniec laurowy. Kiedy młodzieniec otrząsa się z szoku, zadaje sobie pytanie, czy wszystko, co mu się przytrafiło wydarzyło się naprawdę, czy też właśnie obudził się z koszmarnego snu.

Ostatni dramat Kleista sięga co prawda do historycznej bitwy z 1675 roku pod Fehrbellin, jednak inspiracją do jego napisania były wielokrotne przypadki niesubordynacji prominentnych oficerów pruskiej armii, w której służył sam autor. Prawdziwym jej tematem jest jednak strach przed śmiercią, tak sugestywnie opisany przez Kleista w scenie nad grobem. To było główną przyczyną odrzucenia sztuki przez współczesnych, a jej próby wystawienia w teatrze zakończyły się klęską.

 

poniedziałek, 28.11.2011

Marquise von O.
Markiza von O.

Niemcy, Francja 1976, 102 min.
reżyseria: Eric Rohmer
obsada: Edith Clever, Bruno Ganz, Edda Seippel, Otto Sander, Peter Lühr

Po śmierci męża markiza von O. przeprowadza się wraz z dziećmi do domu rodziców. Jej ojciec jest dowódcą cytadeli, która podczas oblężenia wpada w ręce rosyjskich żołnierzy. Podczas ucieczki z palącego się domu markiza zostaje napadnięta przez nieprzyjacielskich żołdaków. Z opresji ratuje ją graf F. Przerażona kobieta długo nie może dojść do siebie i dopiero zaaplikowane przez służbę lekarstwo pozwala jej zasnąć. W pobliżu czuwa jej wybawca. Po jakimś czasie do markizy docierają wieści o śmierci grafa, które jednak okazują się nieprawdziwe, a ten wkrótce zjawia się w jej domu, aby prosić ją o rękę. Ponieważ przed nim kolejna wyprawa, nalega aby ślub odbył się jeszcze tego samego dnia. Markiza postanawia jednak poczekać. Po kilku tygodniach okazuje się, że oczekuje dziecka. Zaszokowana przysięga, że po śmierci męża, nie miała kontaktów z żadnym mężczyzną. Rodzice nie dają wiary tym zapewnieniom i wyrzucają ją z domu. Markiza postanawia znaleźć ojca dziecka, które nosi, dając ogłoszenie do prasy. Na odpowiedź nie przyjdzie jej długo czekać.

Film Rohmera jest wierną adaptacją noweli Kleista, a jego forma bardziej przypomina teatralny spektakl niż film historyczny. Sparodiowane przez niemieckiego romantyka współczesne mu społeczeństwo i rządzące nim twarde reguły skontrastowane zostaje z niekonwencjonalną, jak na ówczesne czasy, postawą głównej bohaterki. A ta postanawia za wszelką cenę wyjaśnić sytuację, w jakiej się znalazła.

 


SPEKTAKL

25,26,27.11.2011

Amfitrion

Narodowy Stary Teatr, Scena Kameralna, Kraków, ul. Starowiślna 21

 

reżyseria: Wojtek Klemm
przekład: Jacek S. Buras
scenografia: Mascha Mazur
obsada: Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Błażej Peszek, Beata Paluch, Adam Nawojczyk, Arkadiusz Brykalski, Marcin Kalisz

Komedia masek i omyłek, romantyczna parafraza sztuki Molière’a będącej przepisaniem dramatu Plauta. Bogowie, na czele z Jupiterem interweniują w świat ziemski, czyniąc zeń arenę komicznych nieporozumień. Wcielają się w postaci mitu o narodzinach Herkulesa - w króla Teb Amfitriona i jego sługę Sozjasza - by ich kosztem rozgrywać partię miłosnych szachów z nieświadomymi manipulacji kobietami - Alkmeną (szlachetną małżonką Amfitriona) i Charysą (nieco mniej szlachetną żoną Sozjasza). Pod komicznym płaszczem piętrzących się nieporozumień, obok śmiesznej parady grepsów i przebieranek, na marginesie mitologicznej przepychanki o miejsce najbliżej rampy świata, toczy się krwawa rzeź panowania i uległości, cynizmu i zniewolenia, otwarta wojna między władzą boską i świecką - męską władzą bezwzględnych i bezmyślnych zwierząt - w której grabionymi terytoriami są kobiece ciała, ich organy przystosowane do produkcji greckich bohaterów. (źródło: Narodowy Stary Teatr)

 

POKAZY SPEKTAKLI TEATRU TELEWIZJI

Galeria Domu Norymberskiego
Kraków, ul. Skaleczna 2

 

wtorek, 29.11.2011

Rozbity dzban

spektakl telewizyjny, premiera: 10.02.1997, 97 min.

realizacja przedastawienia z Teatru Współczesnego w Warszawie

przekład: Jacek S. Buras
reżyseria: Maciej Englert
realizacja telewizyjna: Dariusz Pawelec
scenografia: Marcin Stajewski
obsada: Wiesław Michnikowski, Henyk Bista, Marcin Troński, Zofia Kucówna, Joanna Jeżewska

Akcja „Rozbitego dzbana“, najpopularniejszego dzieła Kleista, toczy się w osiemnastowiecznym pruskim miasteczku. Głównym bohaterem jest miejscowy sędzia Adam, który pewnego dnia dowiaduje się o przyjeździe wysokiego urzędnika sprawdzającego funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości na prowincji. Sędzia zarządza pełną mobilizację oraz całkowite milczenie swojego podwładnego, sadowego pisarza. Kontrola zbiega się z skargą jednej z obywatelek o stłuczenie pięknego, zabytkowego dzbana. Dla Waltera to doskonała okazja, aby przyjrzeć się rozprawie. Adam, który ma wiele na sumieniu, także w tym konkretnym przypadku, wpada w panikę. Ale to dopiero początek jego kłopotów.

Bohater Kleista to ucieleśnienie obłudy, zacofania, interesowności, egoizmu i lizusostwa. Jest postacią zarazem komiczną, jak i przerażającą w swoim, pozbawionym skrupułów, postępowaniu.

„Rozbity dzban“ to jedyna sztuka Kleista, którą wystawiano za jego życia. Ówczesna weimarska inscenizacja nie spotkała się jednak z przychylnością widzów. Dopiero po latach okazało się, że klasyczny tekst niemieckiego romantyka jest ciągle aktualny, bo niewiele zmieniła się mentalność tak prowincjonalnych urzędników, jak i przedstawicieli lokalnej władzy.

 

środa, 30.11.2011

Kasia z Heilbronnu

spektakl telewizjny, premiera: 12.12.1995, 105 min.

realizacja telewizyjna spektaklu Teatru Polskiego we Wrocławiu

przekład: Jacek S. Buras
reżyseria: Jerzy Jarocki
realizacja telewizyjna: Stanisław Zajączkowski
scenografia: Zofia de Ines, Wojciech Jankowiak
muzyka: Stanisław Radwan
obsada: Kinga Preis, Mariusz Bonaszewski, Halina Skoczyńska, Edwin Petrykat, Iga Mayr, Krzyszto Dracz i inni.

Kasia i Fryderyk, bohaterowie „historycznego dramatu rycerskiego“ dziejącego się w średniowiecznej Szwabii, spotykają się po raz pierwszy we śnie, który nawiedza oboje w noc sylwestrową. Aniołowie przepowiadają im, że są sobie przeznaczeni i wkrótce spotkają się ponownie na jawie. Kasia nie wątpi ani przez moment w tę wróżbę i kiedy na jej drodze staje Fryderyk, postanawia, wbrew zakazom ojca, nie odstępować go na krok. Hrabia jest dużo bardziej sceptyczny, tym bardziej, że ojciec dziewczyny oskarża go o jej uwiedzenie. Stara się trzymać od Kasi z daleka, nie przypuszczając nawet, kim naprawdę jest ta szczerze go kochająca córka płatnerza.

Rozgrywający się na granicy jawy i snu wrocławski spektakl podkreśla nierealny, fantastyczny świat snutej przez Kleista opowieści o ofiarnej i bezgranicznej miłości, w której losy bohaterów – podobnie jak mitologicznych herosów - zależą od ingerencji sił nadprzyrodzonych czy wstawiennictwa zesłanych na ziemię aniołów.

 

CZYTANIA SCENICZNE

Teatr Bagatela, Kraków, ul Sarego

czwartek, 1.12.2011

Jerzy Łukosz

Strzał nad Wannsee

przygotowanie reżyserskie: Jacek Bała

Dramat Jerzego Łukosza rozgrywa się współcześnie w Niemczech, nad jeziorem Wannsee, gdzie w listopadzie 1811 roku Heinrich von Kleist i Henriette Vogel popełnili samobójstwo. Poeta zastrzelił najpierw swoją chorą na raka przyjaciółkę, a później siebie. O tym tragicznym wydarzeniu opowiada Autor, który stara się dociec motywu tego czynu i wyjaśnić go widzom. Obok niego w sztuce występuje też para staruszków odgrywająca dla turystów scenę śmierci Heinricha i Henrietty. Prowadzą oni również pensjonat, w którym zatrzymuje się dwójka młodych ludzi. Są trochę zagubieni, nie znają się dobrze, każde udaje kogoś innego. W końcu pada propozycja wspólnego samobójstwa. Młodzi, chociaż nic nie wiedzą o wydarzeniach, jakie rozegrały się tu przed laty, mają powtórzyć los Kleista i jego towarzyszki. Chcą umrzeć aplikując sobie „złoty strzał”. Czy przyczyny takiej decyzji są podobne do tych, które popchnęły do śmierci romantyczna parę?

 

piątek, 2.12.2011

Pentezylea

przekład: Jacek S. Buras

przygotowanie reżyserskie: Agnieszka Korytkowska

W mitologii greckiej Pentezylea, królowa Amazonek, przybywa z wojskiem na odsiecz Troi. W pojedynku zostaje śmiertelnie zraniona przez Achillesa, który zachwycony urodą umierającej wojowniczki, zakochuje się w niej. W dramacie Kleista mit zostaje odwrócony. To Pentezylea, zgodnie z przepowiednią, obdarza Achillesa miłością. Uczucie jest jednak Amazonkom zakazane. To los przydziela im partnerów, same nie mogą dokonywać wyboru. Królowa nie chce łamać tej zasady i kiedy na polu walki stanie przed greckim herosem, zabije go z dzikim okrucieństwem. Dopiero później uświadomi sobie, że podporządkowując się zasadom społeczności, zdradziła samą siebie. Ten wewnętrzny konflikt, z którym nie potrafi sobie poradzić, prowadzi ją do samobójstwa.

„Pentezyleę” napisał Kleist w 1808 roku, na trzy lata przed samobójczą śmiercią i z pewnością dylemat, z jakim zmierzyć musi się królowa Amazonek nie był mu obcy. Konflikt pomiędzy oczekiwaniem rodziny i społeczeństwa a własnymi uczuciami i potrzebami towarzyszył mu przez całe dorosłe życie. Skrytykowany przez Goethego dramat miał swoją teatralną premierę dopiero 65 lat po śmierci autora.

Prezentowana w ramach naszego projektu sztuka jest najnowszym i jeszcze niepublikowanym przekładem Jacka S. Burasa, który przetłumaczył większość dzieł scenicznych niemieckiego romantyka.

 

Po czytaniu zapraszamy na dyskusję, w której udział wezmą: Jacek S. Buras, Jerzy Jarocki, Wojciech Klemm i Agnieszka Korytkowska. Prowadzenie: Beata Guczalska

 

Wszystkie pokazy i czytania sceniczne odbywać się będą o godzinie 19.00.

Filmy w języku niemieckim z napisami w języku polskim, pokazy spektakli i czytania sceniczne w języku polskim.

Wstęp na wszystkie imprezy oprócz spektaklu „Amfitrion” jest wolny.

 

Organizatorzy:

  • Dom Norymberski
  • Instytut Goethego

 

Partnerzy:

  • Teatr Bagatela
  • Narodowy Stary Teatr