Foto-soc-dizajn 50.60.
Wystawa fotografii w ramach Festiwalu Miesiąc Fotografii 2012

Galeria Domu Norymberskiego
Kraków, ul. Skałeczna 2

 21.05 – 15.06.2012

 Czwartek, 14.06.2012, godz. 20.00
Spotkanie z Wojciechem Plewińskim

 

 

 

Wystawa Foto-soc-dizajn 50.60. stanowi pierwszą odsłonę projektu POLSKI FOTODIZAJN o charakterze badawczym, wystawowym i edytorskim, zainicjowanym przez galerię Asymetria, Fundację Archeologia Fotografii i Raster. Naszym zamierzeniem jest przyjrzenie się historii szczególnego gatunku fotograficznego – fotografii dizajnu. Poprzez cykl wystaw oraz podsumowującą ją publikację albumową chcemy odkryć na nowo intrygującą, ale mało znaną część dorobku polskich fotografików, a przy okazji ukazać historię polskiego XX-wiecznego dizajnu z innej niż dotychczas perspektywy. Interesuje nas nie tylko rola fotografii w kreowaniu aury produktu i jego “ikoniczności”, znaczenie dokumentacji fotograficznej dla historiografii, ale również przedmiot i towar jako temat fotograficzny, relacja między artystycznym a komercyjnym wymiarem fotografii.  

Proporcje pokazów ustanawia tutaj historia polskiej fotografii a nie kultowy dizajn, którego kariera przyspiesza razem z rozwojem technologii produkcji. Amerykański dizajner współczesny Joshua Porter ogłosił, że design nie powinien mieć ze sztuką nic wspólnego gdyż o ile ten pierwszy po prostu ułatwia użytkowanie przedmiotu to druga służy wywoływaniu uczuć i refleksji. Być może zgodziłby się z nim polski klasyk dizajnu Krzysztof Meisner (m.in. projektant skutera Osa i aparatu Druh), według którego słowo design odnosi do cywilizacji rynkowej i jej potrzeb, służy wymyślaniu takich towarów i ich dekoracji by wywołać u konsumenta decyzję ich zakupie. “W imię uczestnictwa w tej rynkowej przygodzie słowo zastąpiło wcześniejsze niemieckie Formgebung i Formgestaltung, francuskie esthetique industrielle czy polskie projektowanie form przemysłowych. Te właśnie słowa bliższe są odsuniętemu dziś w cień zakresowi pojęcia jako projektowaniu dla potrzeb człowieka nie dla potrzeb rynku, bliższe też najważniejszemu nurtowi socdesign”.
Rozziew pomiędzy zjawiskiem wzornictwa, jako funkcji rynku a socdesignem miał być wypełniony zupełnie nowym myśleniem w okresie odwilży.

Nader istotna w tym kontekście wydaje się obserwacja Łukasza Gorczycy:

“Druga połowa lat 50. była w Polsce czasem szczególnego ożywienia kulturalnego i poodwilżowego entuzjazmu. Dziesięć lat po zakończeniu wojny i po traumatycznym doświadczeniu stalinowskiego socrealizmu, kultura artystyczna i wizualna wkroczyła w epokę nowoczesności. Nowoczesność stała się wówczas słowem odmienianym przez wszystkie przypadki, kluczem do opisu nowego paradygmatu kulturowego, powrotem do załamanego projektu modernistycznego i obietnicą nowego, kosmopolitycznego otwarcia polskiej sztuki. Nowoczesność była podjęciem nowej, uniwersalistycznej estetyki, ale miała zarazem oczywiste oblicze polityczne. Jej siła tkwiła nie tylko w odrzuceniu forsowanej przez komunistyczne władze doktryny socrealistycznej, ale też w jakości i treściach nowego języka formalnego. Zasadniczą zaś cechą projektu nowoczesnego była jego totalność, wszystko miało teraz stać się nowoczesne: sztuka, architektura, nauka, ale też mieszkania, meble, moda, fotografia, a przede wszystkim... człowiek.”


Prezentujemy takie spojrzenia fotograficzne, które dzięki wartościom artystycznym rekapitulują ten termin w kierunku socdeseignu (w rozumieniu Krzysztofa Meissnera). Fotografią użytkową zajmowali się ponoć wszyscy polscy fotografowie, ale tylko ci najwybitniejsi w swych artystycznych reportażach na marginesie “chałtur” odzyskiwali humanistyczny wymiar “dizajnu” w jego źródłowym znaczeniu.


W pierwszej kolejności pokazujemy prace klasyka polskiej fotografii Zbigniewa Dłubaka, który w latach 60-tych w opinii Urszuli Czartoryskiej zrobił również najciekawszą aranżację wnętrza sklepu z użyciem fotografii. Jego projekt salonu “Adam” z konfekcją męską przy ul. Świętokrzyskiej (1962), pełny jest “dwuznacznego” dowcipu - młody elegancki człowiek, leżący na ścianie i wydłużony do niemożliwości pokazany zostaje na fotografii w innych miejscach sklepu w perspektywie nadrealistycznej. 

Pokazane zostaną fotografie Tadeusza Sumińskiego, kojarzonego powszechnie z fotografią krajobrazu. Był on wieloletnim współpracownikiem Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, dla którego fotografował wzornictwo, modę i architekturę. Materiał prezentujący warszawskie dworce PKP z 1963 r. odnosi się do artystycznego credo autora: “Za najwyższą wartość w fotografii uważam jej dokumentalność, ale nie potrafię pozbyć się chęci estetyzowania”.
W końcu zobaczymy kontynuację błyskotliwego reportażu Wojciecha Plewińskiego z Ogólnopolskiego Salonu Architektury Wnętrz w Krakowie (1958), gdzie nowoczesne meble – prototypy przeznaczone dla masowego odbiorcy pokazane w poodwilżowej estetyce, dzięki obecności modelki (Krystyna Zachwatowicz) tworzą aurę pełną erotyzmu. Ponadto tego samego autora zdjęcia z konkursu Samów z 1959 roku, na placu Defilad w Warszawie - rajdu samochodów – prototypów wyprodukowanych własnoręcznie przez obywateli.

Na wystawie pokażemy również fotografie Eustachego Kossakowskiego, arcydzieło z dziedziny fotoreportażu, rejestrujące otwarcie Supersamu w Warszawie (1962), gdzie m.in. dekoracje projektował Gabriel Rechowicz (zobaczymy jego portret w barze Frykas).

Fotografie z wystawy wydane zostały przez galerię Asymetria w Błąd! Nieprawidłowy odsyłacz typu hiperłącze . . Koncepcja ekspozycji fotografii opracowana specjalnie przez Piotra Dumę i Anetę Faner ma odsłaniać ideę gry pomiędzy ornamentem a znakiem, czyli tworzyć wizualnie swoisty gabinet form nowoczesnych. 


Rafał Lewandowski