SZUM – Spotkania z językiem i kulturą  20.01. – 01.02.2004

Literatura w teatrze

Program SZUM - Spotkania z językiem i kulturą, którego celem jest prezentacja współczesnej literatury niemieckojęzycznej, odbywa się już po raz szósty, a jego tematem jest: „Literatura w teatrze”. Nowoczesne formy teatralne, którymi w ostatnich czasach zajmuje się teatr niemiecki i aktualne teksty, które do tego wykorzystuje, można traktować jako swoisty rodzaj dialogu społecznego i próbę odzwierciedlenia obrazu współczesnego społeczeństwa w przestrzeni teatralnej.
Chcielibyśmy zaprezentować polskiej publiczności młodą dramaturgię w formie scenicznych czytań, połączonych z dyskusją na temat prezentowanych tekstów z ich twórcami, oraz zaprezentować spektakle autorów, którzy sami inscenizują swoje sztuki i zastanowić się wspólnie, czy jest to przyszłość nowoczesnego teatru.
Wśród dramatopisarzy, których zaprosiliśmy do Krakowa są: Sibylle Berg, Dirk Dobbrow, Moritz Rinke i Fritz Kater. W naszym programie znajdą się też warsztaty: „Rola dramaturgii we współczesnym teatrze”, które poprowadzą dramaturdzy: Juliane Koepp (Thalia Theater Hamburg), Jutta Wangemann (Volksbuehne Berlin), i Stephan Wetzel (Schaupielhaus Zurych) i „Pisanie tekstów dramatycznych” pod kierunkiem Moritza Rinke.
 

CZYTANIE SCENICZNE

20.01.2004, godz.18.30
PWST, sala 210, Kraków, ul. Straszewskiego 21-22
 
Dirk Dobbrow
„Raj”
 Tłumaczenie: Andrzej Kopacki
 
Przygotowanie reżyserskie: Jarosław Tumidajski
 
Dwie siostry Maren i Meike, mieszkają we wspólnym domu z chorą, przykutą do łóżka babką. Nie mają najmniejszej ochoty nią się opiekować, i nie mogąc znieść jej widoku i zapachu wynoszą się do ogrodu. Po pewnym czasie babka umiera. Jedynymi osobami, z którymi dziewczyny mają kontakt są dwaj bracia z sąsiedztwa. Kiedy starsza siostra zabawia się z Hansem w opustoszałym domu, do Meike przychodzi Fuchs, mężczyzna o którym mówi, i którego boi się cała okolica.
 
Dirk Dobbrow –urodził się w 1966 roku w Berlinie. Był aktorem i spikerem radiowym. W 1995 roku zadebiutował sztuką „Diva”. Za sztukę „Legoland” otrzymał nagrodę Kleista. Jest także laureatem nagrody Else Laser-Schueller. W 2001 jego sztuka „Alina westwaerts” (Alina ku zachodowi) prezentowana była podczas giełdy współczesnej dramaturgii Berlińskich Spotkań Teatralnych. Ma na swoim koncie również debiut prozatorski „Der Mann der Polizistin” (Mąż policjantki).
 
SPOTKANIE
z Dirkiem Dobbrowem, autorem sztuki z udziałem reżysera Jarosława Tumidajskiego i tłumacza Andrzeja Kopackiego.
Prowadzenie: Krzysztof Zajas
 

CZYTANIE SCENICZNE
21.01.2004, godz. 18.30
Bunkier Sztuki, Kraków, Plac Szczepański 3a
 
Fritz Kater
„Czas kochania, czas przemijania”
 Tłumaczenie: Michał Ratyński
 
Przygotowanie reżyserskie: Marcin Wierzchowski
 
Fritz Kater – urodził się w 1966 roku w Bad Kleinen. Po kilkuletniej pracy z małymi niezależnymi grupami w Berlinie Wschodnim wyjechał w 1987 roku do Niemiec Zachodnich, gdzie pracował m.in. w charakterze asystenta reżysera w różnych teatrach. Od 1990 pisze sztuki teatralne. Jest autorem trylogii wystawionej na deskach Talia Theater w Hamburgu: „Fight City.Vinieta”, „Zeit zu Lieben Zeit zu Sterben”, „We are Kamera”. Sztuka „Zeit zu lieben Zeit zu Sterben” uznana została w ubiegłym sezonie najlepszą niemieckojęzyczną sztuką, a Fritz Kater otrzymał na festiwalu „Stuecke” w Muelheim tytuł najlepszego dramatopisarza roku.
 
Sztuka zostanie zaprezentowana 31.01.2004 na scenie Narodowego Starego Teatru im. H. Modrzejewskiej przez Thalia Theater z Hamburga, który przygotował jej prapremierę.
 
CZYTANIE SCENICZNE
23.01.2004, godz. 18.30
PWST, sala 210, Kraków, ul. Straszewskiego 21-22

Moritz Rinke
„Republika Vineta”
 Tłumaczenie: Monika Muskała
 
Przygotowanie reżyserskie: Michał Zadara
 
W opuszczonej, zrujnowanej willi pięciu specjalistów wysokiej klasy pracuje nad tajnym projektem. Ich celem jest stworzenie na niezamieszkałej wyspie raju na ziemi – idealnej republiki, która przyjmie nazwę zaginionego miasta Vineta. Wszystko przebiega według planu, aż do momentu, kiedy z Berlina przyjeżdża pewien architekt, zagorzały przeciwnik nowoczesności. Jego działania krzyżują dotychczasowe plany. Grupa dzieli się na dwa zwalczające się obozy, a cały dotychczasowy zapał pionierskiej ekipy marnują intrygi i walka o władzę. Realizacja wspaniałej idei staje pod znakiem zapytania.
 
Moritz Rinke - urodził się w 1967 roku w Worpswede. Studiował na uniwersytecie w Gießen na wydziale dramatu, teatru i mediów. Pracował jako dziennikarz i krytyk dla „Süddeutsche Zeitung”, „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, „Die Zeit” i „Theater heute”. Był również redaktorem działu kultury w berlińskim dzienniku „Tagesspiegel“. Zadebiutował sztuką „Der graue Engel” poświęconą legendzie Marleny Dietrich. Na zamówienie Thalia Theater w Hamburgu napisał sztukę „Republik Vineta”, która prezentowana była na Festiwalu Sztuk Współczesnych w Muellheim. Kolejnym jego dramatem były „Die Nibelungen”, a w listopadzie 2003 roku odbyła się w teatrze Schauspielhaus w Bochum premiera jego najnowszej, napisanej na zamówienie teatru, sztuki „Die Optimisten”. Moritz Rinke był też współautorem scenariusza i odtwórcą jednej z ról w filmie „Wrzesień” (September) wyświetlanym w Krakowie, w październiku 2003 roku w ramach Pierwszego Tygodnia Filmu Niemieckiego.
 
SPOTKANIE
z Moritzem Rinke, autorem sztuki z udziałem reżysera Michała Zadary i tłumaczki Moniki Muskały.
Prowadzenie: prof. Małgorzata Sugiera
 
CZYTANIE SCENICZNE
25.01.2004, godz. 18.30
 
PWST, sala 210, Kraków, ul. Straszewskiego 21-22
 
Sibylle Berg
„Pan X”
 Tłumaczenie: Michał Ratyński
 
Przygotowanie reżyserskie: Michał Ratyński
W roli głównej: Jerzy Stuhr
 
Tytułowy Pan Kowalski całe swoje życie poświęcił badaniu ludzkich uczuć i związanych z nimi zachowań. Wyniki przeprowadzanych na samym sobie eksperymentów miały udowodnić ich zbędność w ludzkiej egzystencji. Ostatnie swoje dni, chory na malarię, spędza w podłym hotelu w Połudiowej Azji, gdzie odwiedza go Narrator w towarzystwie trzech karaluchów. Pan Kowalski otrzymuje od nich wyjątkową propozycję: jeśli przypomni sobie najpiękniejszy moment swojego życia zostanie mu on darowany na wieczność.
 
Sibylle Berg– urodziła się w 1962 roku w Weimarze. Od 1996 roku pracowała jako dziennikarka, pisząc m.in. do tygodników „Die Zeit“ i „Stern“. Rok później opublikowała swoją pierwsza książkę pt. „Ein paar Leute suchen das Glück und lachen sich tot” (Ludzie szukają szczęścia i umierają ze śmiechu), która później została zaadoptowana na scenę, i która ukazała się w 2003 roku w polskim przekładzie w wydawnictwie „Oficyna 21”. Kolejne jej powieści to: „Sex II”, „Amerika”, „Gold” i „Das Unerfreuliche zuerst”. Jest również autorką następujących sztuk teatralnych: „Hund Mann Frau” (Pies mężczyzna kobieta), „Helges Leben” (Żywot Helge), „Herr Mautz” (Pan Mautz). Wiosna 2003 roku w teatrze Schauspielhaus w Bochum odbyła się premiera jej najnowszej sztuki „Schau da geht die Sonne unter” (Popatrz tu zachodzi słońce). Obecnie mieszka w Szwajcarii.
 
CZYTANIE SCENICZNE
26.01.2004, godz. 18.30
Teatr Bagatela, sala przy ul. Sarego 7a
 
Sibylle Berg
„Pies kobieta mężczyzna”
 Tłumaczenie: Karolina Bikont
 
Kobieta i mężczyzna w średnim wieku, obydwoje samotni, mający za sobą nieudane związki spotykają się przypadkiem. Obydwoje mają nadzieję, że miła znajomość przerodzi się w trwałe uczucie będące gwarancją wspólnego życia. Obserwatorem i komentatorem ich uczuciowych perypetii jest pies, który w swoich dowcipnych, a czasami gorzkich uwagach dotyczących ich wzajemnego stosunku nie oszczędza ani kobiety, ani mężczyzny
 
Przygotowanie reżyserskie: Andrzej Majczak
 
SPOTKANIE
z Sibylle Berg, autorką sztuk z udziałem reżysera Andrzeja Majczaka, tłumacza i reżysera Michała Ratyńskiego oraz tłumaczki Karoliny Bikont.
Prowadzenie: prof. Małgorzata Sugiera
 
PROMOCJA KSIĄŻKI
„Ludzie szukają szczęścia i umierają ze śmiechu” (Ein paar Leute suchen das Glück und lachen sich tot) wydanej przez wydawnictwo „Oficyna 21”
„Vera, Nora, Bettina, Tom, Pit, Helge i jeszcze parę innych osób rozmaicie ze sobą powiązanych, zawiedzeni swoim dotychczasowym życiem, postanawiają coś w nim zmienić. Podejmują spontaniczne, często wręcz absurdalne decyzje. Palą za sobą mosty, przemierzają ogromne przestrzenie, próbują różnych najbardziej egzotycznych związków, żeby tylko spełnić własne fantazje. Wciąż jednak nie mogą przezwyciężyć zwykłych ludzkich ograniczeń, nie potrafią wyzbyć się uczucia nudy, powszedniości i zawodu.”
Przemysław Pietrzak, Nowe Książki
 
POKAZ VIDEO
29.01.2004, godz. 18.30
Cafe Alchemia, Kraków ul. Estery 5
 
Rene Pollesch,
„Miasto jako zdobycz” 
 

pokaz video sztuki wystawionej w Teatrze Volksbühne am Rosa-Luxemburg Platz w Berlinie, scena na Praterze
 
Reżyseria: Rene Pollesch
Scenografia i kostiumy: Bert Neumann
Obsada: Fabian Hinrichs, Philipp Hochmair, Astrid Meyerfeldt, Bernhard Schütz
Tłumaczenie: Krzysztof Zajas
 
„Miasto jako zdobycz” to cześć trylogii jaka powstała na scenie Prater należącej do berlińskiej Volksbühne. Pozostałe sztuki to: „Insourcing des Zuhause. Menschen in Scheiß-Hotel“ i „Sex“. Trylogia grana jest w tej samej scenografii, zbudowanej specjalnie dla tego projektu przez Berta Neumanna. Scena, na której rozgrywane są spektakle, ma kształt litery U, a publiczność siedzi w środku na obrotowych krzesłach. Tematami przewodnimi Pollescha w tych prowokacyjnych, zrealizowanych w zupełnie nowej, zaskakującej formie teatralnej, inscenizacjach są: miasto i seks. Teksty sztuk zbudowane z pochodzących z bardzo różnych, często naukowych lub fachowych publikacji, zdań i krótkich fragmentów, wypowiedziane ze sceny, nabierają zupełnie innego znaczenia, doskonale oddając kondycję współczesnego, kapitalistycznego społeczeństwa konsumpcji.
 
Rene Pollesch (1962) zaliczany do twórców tzw. postdramatycznego teatru, jest uważany obecnie za jednego z najbardziej awangardowych i najciekawszych niemieckich artystów. Szczególnie jego realizacje na berlińskich scenach Podewilu i Volksbuehne odniosły sukces zarówno u krytyków jak i publiczności. Przyznana mu w 2001 nagroda dla najlepszego niemieckojęzycznego dramatopisarza na festiwalu „Stuecke” w Muelheim, została ukoronowana zaproszeniem w 2002 roku na Berlińskie Spotkania Teatralne trzech zrealizowanych w Volksbuehne własnych dramatów: „Stadt als Beute”, Insourcing des Zuhause. Menschen in Scheiß-Hotel“, i „Sex”.
 
WARSZTAT
24-25.01.2004, godz. 10.00 – 12.30 i 13.30 – 16.00
PWST, sala 120, Kraków, ul. Straszewskiego 21-22
 
„Pisanie tekstów dramatycznych”,
Prowadzenie: Moritz Rinke
 
Warsztaty adresowane są do młodych autorów, którzy chcą doskonalić rzemiosło dramatopisarskie. Talent to nie wszystko – konieczna i możliwa jest nauka techniki pisania. Prowadzący – Moritz Rinke w sposób praktyczny podzieli się swoimi doświadczeniami. Najważniejsze zagadnienia: forma dialogu, konstrukcja postaci, dynamika konfliktów i sytuacji dramatycznych.
 
WARSZTAT
30.01 – 01.02.2004 godz. 10.00 – 12.30 i 13.30 – 16.00
PWST, sala 120, Kraków, ul. Straszewskiego 21-22
 
„Rola dramaturgii we współczesnym teatrze”
Prowadzenie: Jutta Wangemann (Volksbuehne Berlin), Juliane Koepp (Thalia Theater Hamburg) i Stephan Wetzel (Schaupielhaus Zurych).
 
Warsztat, który chcemy zaproponować przyszłym teatrologom czy dramaturgom, jak i tym, którzy już teraz zajmują się zawodowo współczesnym teatrem, to doskonała okazja poznania zakresu i obszaru działalności jednej z najważniejszych osób w dzisiejszym teatrze jaką jest dramaturg. Na przykładzie wybranych przez naszych gości współczesnych sztuk niemieckich autorów, jego uczestnicy zapoznają się z charakterem i warsztatem pracy dramaturga w teatrach niemieckojęzycznych, dowiedzą się jakie są jego obowiązki, jaki wpływ ma na repertuar teatru i w jaki sposób współpracuje z reżyserami, autorami i dyrektorem artystycznym. Bardzo ważnym punktem będzie sposób poszukiwania nowych tekstów i autorów, oraz kształtowanie nowej teatralnej formy.
Zaproszeni do prowadzenia zajęć dramaturdzy reprezentują teatry, które wystawiają sztuki współczesne, współpracują z młodymi dramatopisarzami, zlecając im pisanie tekstów oraz z młodymi reżyserami, którzy później te teksty realizują na scenie. Chcielibyśmy, aby podczas warsztatów podjęta została dyskusja nad tym, na ile współczesny repertuar jest interesujący dla publiczności i czy niesie za sobą ryzyko porażki, czy też jest gwarancją sukcesu.
 
WARSZTAT
Juliane Koepp, ur. 1969 w Berlinie Wschodnim. W latach 1990 – 1997 studiowała Kulturoznawstwo na Uniwersytecie Humbolta. Pracowała w berlińskim Kunsthaus Tacheles przy realizacji sztuki B.M. Koltèsa jako asystent reżysera, później w Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz jako dramaturg i asystentka Andreasa Kriegenburga. W roku 1997 otrzymała stały angaż jako dramaturg w teatrze Schauspiel w Hannoverze, a od 2000 w Thalia Theater w Hamburgu. Obok regularnej współpracy z Andreasem Kriegenburgiem i Arminem Petrasem jako dramaturg pracowała z takimi reżyserami jak: Jorinde Dröse, Stephan Kimmig, Michael Talke i Michael Thalheimer.
 
Jutta Wangemann, ur. 1971. Studiowała filologię klasyczną i germanistykę we Fryburgu i w Rzymie. Hospitowała i pracowała jako asystentka w teatrze w Bazylei, Schaspielhaus w Zurychu i w Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz z takimi reżyserami jak: Barbara Bilabel, Christina Paulhofer, Frank Castorf). W sezonie 2001/02 zaczęła prace jako dramaturg w Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz. Współpracuje z Frankiem Castorfem, Christpherem Schlingensiefem i Christopherem Marthalerem. Obecnie przygotowuje dramaturgicznie inscenizację „Kokaina” wg powieści Pitigrillego w reżyserii Franka Castorfa.
 
Stephan Wetzel, ur. 1960 w Stuttgarcie. Studiował germanistykę i anglistykę w Tybindze i Glasgow. W latach 1992-1995 był współpracownikiem Petera Palitzscha w teatrze Berliner Ensemble, a w latach 1995 -1997 pracował tam jako dramaturg i rzecznik prasowy. Od 1998 roku jest dramaturgiem w Schauspielhaus w Zurychu, obecnie pod dyrekcją Christophera Marthalera.
 
 
DYSKUSJA
01.02.2004, godz. 18.30
Bunkier Sztuki, Kraków, pl. Szczepański 3a
 
„Teatr autorski: dramatopisarze jako reżyserzy. Przyszłość nowoczesnego teatru?”
w której udział wezmą dramaturdzy: Jutta Wangemann (Volksbuehne Berlin), Juliane Koepp (Thalia Theater Hamburg) i Stephan Wetzel (Schaupielhaus Zurych), a także Mikołaj Grabowski (Narodowy Stary Teatr) i Roman Pawłowski (Gazeta Wyborcza)
Prowadzenie: prof. Małgorzata Sugiera
 
SPEKTAKL
Fritz Kater
 
CZAS KOCHANIA CZAS PRZEMIJANIA
 
Dla Jimmi Deana i innych pozbawionych ojca
 
Reżyseria: Armin Petras
Scenografia i kostiumy: Bernd Schneider
Dramaturg: Juliane Koepp
Obsada: Leila Abdullah, Fritzi Haberlandt, Peter Jordan, Peter Kurth, Hans Löw, Milan Peschel, Verena Reichhardt.
 
Sztuka „Czas kochania, czas przemijania” (Zeit zu lieben, Zeit zu sterben), którą napisał Fritz Kater, miała swoją premierę we wrześniu 2002 roku na scenie Thalia Theater w Hamburgu. Jej reżyserem jest Armin Petras, który, chociaż sam temu zaprzecza, przez niemieckich krytyków uważany jest za alter ego autora sztuki. Dramatopisarz i autor inscenizacji, jak informują ich noty biograficzne, są prawie w tym samym wieku i mają bardzo podobne życiorysy. Ich najważniejszym punktem jest młodość spędzona w NRD. Tekst Katera przypomina swoją konstrukcją, bazującą na szybkich i krótkich scenach oraz zwięzłych dialogach, scenariusz filmowy. Wątki filmowe pojawiają się w nim często, sztuka dedykowana jest „Jimmiemu Deanowi i innym pozbawionym ojca” i opiera się na motywach filmu Petera Gothara „Time Stand Still”. Jej bohaterami są młodzi ludzie w wieku 16 – 18 lat, przeżywający trudny okres dojrzewania i wkraczania w dorosłe życie. Szkoła, pierwsza miłość, pierwsze doświadczenia seksualne, problemy z rodzicami, nauczycielami i rówieśnikami to tematy, które wypełniają pierwszą część spektaklu. Od czasu do czasu, w epizodach wkracza w ich życie historia i polityka: ojciec ucieka na Zachód, po jakimś czasie zastępuje go wujek, którego wypuszczono z więzienia, na zagraniczne wakacje można pojechać tylko do Bułgarii i Rumunii, a żeby dostać się na studia, nie trzeba wcale wykazać się wiedzą. Młodzi bohaterowie Katera marzą więc o lepszym życiu, a ono może być albo po drugiej stronie muru, albo gdzieś daleko, w nieznanym, abstrakcyjnym wręcz kraju, jakim wydaje im się Australia.

Prosta i funkcjonalna scenografia, składająca się z podstawowych sprzętów gospodarstwa domowego, wykorzystywanych często w różnych celach, przypomina trochę życie w socjalistycznych czasach, gdzie improwizacja i pomysłowość społeczeństwa była sposobem na braki i niewydolność gospodarki krajów bloku wschodniego. W drugiej części, która dzieje się już po upadku muru, jedynym elementem dekoracji, jest ogromna witryna ekskluzywnego sklepu z obuwiem, równie nieosiągalnym jak dawniej. I chociaż marzenia Adriany, Petera i Ralfa o lepszym życiu nie zmieniły się, to wiedzą już, że w świecie konsumpcji i wolnego rynku, są one tak samo trudne do zrealizowania, jak w poprzednim systemie. „Nic się nie zmieniło, nic poza tym, że przedtem głupio było nosić wyprasowane koszule, a teraz jest na odwrót” - tak podsumowuje ustrojową transformację, jeden z bohaterów sztuki.

W corocznym plebiscycie prestiżowego czasopisma Theaterheute, ukazującego się we wszystkich niemieckojęzycznych krajach, sztuka „Czas kochania czas przemijania” uznana została przez krytyków za najlepszą niemieckojęzyczną sztukę, a Thalia Theater za najlepszą scenę ubiegłego sezonu. Spektakl zaproszono na Berlińskie Spotkania Teatralne, gdzie pokazywanych jest 10 najlepszych przedstawień z Niemiec, Austrii i Szwajcarii i do udziału w festiwalu Festspiele w Salzburgu, a także na festiwal Stücke do Mülheim, podczas którego Fritz Kater otrzymał tytuł dramatopisarza roku.
 
Armin Petras urodził się w 1962 roku w Meschede w Zachodnich Niemczech. Mając 7 lat przeniósł się wraz z rodzicami do NRD. W latach 1985-1987 studiował w Wyższej Szkole Aktorskiej Ernsta Buscha w Berlinie. W 1987 roku zrealizował w Nordhausen spektakl na podstawie sztuki Heinera Müllera „Wolokolamsker Chaussee 1-3“, a rok później wyjechał do RFN. Kolejne przedstawienia reżyseruje w m.in. monachijskich Kammerspiele i Residenztheater, frankfurckim TaT, Berliner Ensemble, berlińskiej Volksbühne i w Thalia Theater w Hamburgu. Był dyrektorem artystycznym w teatrze w Nordhausen i Państwowym Teatrze w Kassel. Od 2001 roku jest stałym reżyserem teatru Schauspiel we Frankfurcie nad Menem.
 
SPOTKANIE
z reżyserem i zespołem Thalia Theater.
Prowadzenie: Łukasz Drewniak
 
 

 
SZUM – Spotkania z językiem i kulturą, Literatura w teatrze
 
Koncepcja i koordynacja projektu: Renata Kopyto (Dom Norymberski)
 
Współpraca: prof. Ewa Kutryś (PWST im. L. Solskiego Kraków)
prof. Małgorzata Sugiera (Pracownia Dramatu IP UJ)
dr Anna Wierzchowska Woźniak (Panga Pank)
 
Organizatorzy:
Dom Norymberski
Instytut Goethego
Szwajcarska Fundacja dla Kultury Pro Helvetia
PWST im. L. Solskiego w Krakowie
Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej

Współpraca:
Panga Pank
Pracownia Dramatu, Instytut Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego
Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki
Cafe Alchemia

Projekt zrealizowano dzięki pomocy:
Kulturstiftung des Bundes
Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej
Konsulat Generalny RFN
Urząd Miasta Krakowa

Sponsorzy:
Schenker
Rödl & Partner

Patronat medialny:
Gazeta Wyborcza
Telewizja Polska Oddział Kraków
City Magazine
Didaskalia